يحيى دولت آبادى
304
حيات يحيى ( فارسى )
و بتقاضاى وى دفتر اعانهئى باز مينمايد براى توسعه معارف دعوتى از رجال و اعيان تهران مىكند به خانه خود و وجوهى جمعآورى مىشود سردار سپه در آن مجلس قلم خودنويس خويش را بدست مستوفى الممالك داده از او ميخواهد نام يكعده از حاضرين را بنويسد براى تشكيل انجمنى بنام انجمن معارف براى نظارت در مصرف نمودن آن وجوه نام يك جمع نوشته مىشود كه نگارنده هم يكى از آنهاست سردار سپه امر مىكند اين جمع كه بيشتر آنها از رجال اولى مملكت و از وزراى سابق معارف هستند باطاق ديگر رفته هيئت رئيسه خود را تعيين نمايند نگارنده را به خدمت اداره كردن آن انجمن انتخاب ميكنند . گرچه زمينه براى جمعآورى وجه بسيار چيده شده بود ولى عمر وزارت معارف سوسياليست خيلى كوتاه شد و بيش از صد هزار قران جمعآورى نگشت اما انجمن دوام كرد و با اين وجه چندين كتاب تاليف و ترجمه گشت و يكى از خدمات معارفى بىشائبه شمرده شد . در اين ايام انتخابات مجلس شوراى ملى براى دورهء پنجم شروع مىشود سردار سپه در اين انتخابات دو نظر دارد اول آنكه در تمام حوزههاى انتخابى او نماينده اول نام برده شود براى اثبات وجاهت ملى داشتن وى دوم آنكه نمايندگان مجلس اشخاصى باشند كه با سياست شخصى او موافقت كنند . با رعايت همين دو نظر بحكام نظامى ولايات و بنظميهها دستور دخالت در كار انتخابات داده مىشود و به صورت ظاهر هم گفته مىشود انتخابات آزاد است . خوانندگان كتاب من ميدانند در چهارمين مجلس شوراى ملى بدست ميرزا حسنخان وثوق الدوله رئيس دولت وقت دولت در كار انتخابات دخالت كرد و پايه انتخابات از محور طبيعى و قانونى خود خارج شد و خواستند اشخاصى بنمايندگى مجلس شوراى ملى برگزيده شوند كه با قرارداد ايران و انگليس موافقت كنند وثوق الدوله رفت قرارداد او بر حسب ظاهر بهمخورد ولى پايه انتخابات بمحور طبيعى خود نيفتاد چه بعد از كودتا و تشكيل حكومت نظامى سياست اقتضا كرد صورت مشروطه و مجلس ملى براى رنگ قانونى دادن بكارها محفوظ بوده باشد با بودن زمام انتخابات بدست قوهء نظامى